जुम्ला — अर्गानिक उत्पादनका कारण देशभर परिचित जुम्लाको स्याउको गुणस्तर जोगाउँदै किसानलाई उचित मूल्य दिलाउने उद्देश्यसहित चन्दननाथ बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेडले यस वर्ष स्याउ खरिदका लागि व्यापक तयारी गरेको जनाएको छ। सहकारीले पत्रकार भेटघाट तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गर्दै स्याउको उत्पादनदेखि बजार व्यवस्थापनसम्मका योजना सार्वजनिक गरेको हो।
कार्यक्रममा बोल्दै सहकारीकी अध्यक्ष विष्णुमाया बुढाले काँचो स्याउ बजार पठाउने प्रवृत्तिले जुम्लाको पहिचानमा नकारात्मक असर पारिरहेको बताइन्। उनले बजारमा मूल्य घट्ने वा यातायात अवरुद्ध हुने डरका कारण समयअघि स्याउ टिप्ने प्रवृत्ति बढेकाले यसलाई रोक्न सबै किसान, व्यापारी र सरोकारवालाले जिम्मेवारीपूर्वक भूमिका खेल्नुपर्ने बताइन्।
उनका अनुसार पाकेको, स्वादिलो र गुणस्तरीय स्याउ मात्रै बजारमा पुग्दा उपभोक्ताको विश्वास बढ्ने मात्र होइन, जुम्लाको स्याउले दीर्घकालीन रूपमा राम्रो मूल्य पनि पाउनेछ। “तत्कालको फाइदाभन्दा गुणस्तरलाई प्राथमिकता दिन सके किसानकै भविष्य सुरक्षित हुन्छ,” उनले भनिन्।
सहकारीले यस वर्ष किसानबाट प्रत्यक्ष रूपमा स्याउ खरिद गर्ने व्यवस्था मिलाएको जनाएको छ। किसानले बगैंचामै स्याउ ग्रेडिङ गराएर बिक्री गर्न सक्ने र खरिदपछि भुक्तानी तत्काल उपलब्ध गराइने व्यवस्था गरिएको अध्यक्ष बुढाले जानकारी दिइन्। यसबाट किसानले रकमका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य हुने विश्वास गरिएको छ।
सहकारीले बजार मूल्यअनुसार प्रतिस्पर्धी दरमा खरिद गर्ने र सम्भव भएसम्म किसानलाई प्रचलित बजारभन्दा केही बढी मूल्य दिने नीति लिएको जनाएको छ। यसले बिचौलियाको प्रभाव कम गरी किसानलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
स्याउको पहिचानलाई थप मजबुत बनाउन स्थानीय तहको लोगो अंकित आधुनिक प्याकेजिङ सामग्री प्रयोग गरिने भएको छ। एउटै ब्रान्ड र आकर्षक प्याकेजिङमार्फत जुम्लाको स्याउलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थापित गर्ने लक्ष्य सहकारीको रहेको जनाएको छ।
सहकारीका अनुसार बजारको मागअनुसार सबै स्याउ एकैपटक बिक्री नगरी केही परिमाण कोल्ड स्टोरमा सुरक्षित राखिनेछ। यसले उत्पादन धेरै भएको समयमा मूल्य घट्ने समस्या कम हुने र आवश्यकताअनुसार वर्षभर बजारमा स्याउ आपूर्ति गर्न सहज हुने विश्वास गरिएको छ।
कार्यक्रममा सञ्चालक समिति सदस्य हरिशरण न्यौपानेले विगत केही वर्षदेखि किसानले अपेक्षित मूल्य नपाएको उल्लेख गर्दै अब सहकारीले प्रत्यक्ष खरिद प्रणालीलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्ने बताए। किसानसँग उधारो कारोबार नगरी तत्काल भुक्तानी गर्ने, बगैंचामै पुगेर गुणस्तरका आधारमा ग्रेडिङ गर्ने र व्यवस्थित ढंगले बजार पठाउने तयारी पूरा भएको उनले जानकारी दिए।
उनले सहकारीको लक्ष्य स्याउमा मात्र सीमित नरहेको उल्लेख गर्दै आगामी दिनमा जुम्लामा उत्पादन हुने अन्य कृषि उपजको समेत खरिद तथा बजारीकरण गर्ने योजना रहेको बताए। यसबाट स्थानीय कृषकलाई स्थायी बजार उपलब्ध गराउन सहयोग पुग्ने उनको विश्वास छ।
यस वर्ष सहकारीले आवश्यक कार्टुन तथा अन्य प्याकेजिङ सामग्री UNDP अन्तर्गत सञ्चालित ReRAS परियोजनाको सहयोगमा प्राप्त गरेको जनाएको छ। यसले स्याउ ढुवानी गर्दा हुने क्षति कम गर्नुका साथै बजारमा आकर्षक रूपमा प्रस्तुत गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
कृषि क्षेत्रमा बढ्दो प्रतिस्पर्धाबीच गुणस्तरीय उत्पादन, वैज्ञानिक ग्रेडिङ, आधुनिक प्याकेजिङ, सुरक्षित भण्डारण र व्यवस्थित बजार प्रणाली नै सफलताको आधार हुने सहकारीको निष्कर्ष छ। यसका लागि किसान, स्थानीय तह, सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य आवश्यक रहेको कार्यक्रममा जोड दिइयो।
जुम्लाको स्याउ नेपालको प्रमुख अर्गानिक फलफूलमध्ये एक मानिन्छ। यसको स्वाद, गुणस्तर र प्राकृतिक उत्पादन प्रणालीका कारण देशका विभिन्न सहरसँगै विदेशमा समेत माग बढ्दै गएको छ। तर समयअघि टिपाइ, अव्यवस्थित प्याकेजिङ र बजार व्यवस्थापनका कमजोरीले किसानले अपेक्षित लाभ पाउन सकेका छैनन्।
यस्ता चुनौतीलाई सम्बोधन गर्दै प्रत्यक्ष खरिद, तत्काल भुक्तानी, स्थानीय पहिचान झल्किने प्याकेजिङ, कोल्ड स्टोरको उपयोग र गुणस्तरलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढाइएको सहकारीको योजना सफल भए जुम्लाको स्याउको बजार थप विस्तार हुने र किसानको आम्दानी समेत वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ।
सहकारीले सबै किसानलाई काँचो स्याउ नटिपी पूर्ण रूपमा परिपक्व भएपछि मात्रै बजारमा पठाउन पुनः आग्रह गर्दै गुणस्तर जोगाउनु नै जुम्लाको स्याउको दीर्घकालीन भविष्य सुरक्षित गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भएको जनाएको छ।
